ÝBRAHÝM ERKAM

AKIL

• admin
• 02 Ekim 2025
• Yazar
• 17845 Görüntüleme

AKIL

Akýl, عقَل fiilinden gelir. Bu fiil lügatte bir þeyi bir baþka þeye baðlamak anlamýna gelir. Yine ayný kökten gelen ٠عِقال kelimesi ise devenin ayaðýný baðlarken kullanýlan ip anlamýna gelir.

Akýl, Allah'ýn insana iyiyi kötüden, doðruyu yanlýþtan, faydalýyý zararlýdan ve hakký batýldan ayýrt etmesi ve hakikati kavramasý için lutfettiði bir nimettir. Ýnsanýn akletmesi, onu insan yapan ve diðer canlýlardan ayýran en önemli özelliðidir.

Burada þunu zikretmeliyim ki akletmek ile sýradan bir düþünme arasýnda fark olduðuna inanýyorum. Allah,(cc) Hac Suresi 46. Ayet'te mealen þöyle buyurmuþtur: "Yeryüzünde hiç dolaþmýyorlar mý ki akletmiþ kalplere yahut iþitmiþ kulaklara sahip olsunlar! Þu bir gerçek ki gözler körleþmez, fakat göðüslerdeki kalpler körleþir."

Ayete göre akletme eylemi, kalpte gerçekleþiyor. Bu ayetten yola çýkarak akletmek ile herhangi bir matematik iþlemini yaparken ortaya koyduðumuz zihinsel çaba arasýnda fark olduðunu düþünüyorum.

Rabbimiz, bir baþka ayette ise akletmeyip kavrayamayanlarla ilgili mealen þöyle buyurmuþtur:"Andolsun biz, cinlerden ve insanlardan birçoðunu cehennem için yarattýk. Bunlarýn kalpleri vardýr ama onlarla kavrayamazlar; gözleri vardýr ama onlarla göremezler; kulaklarý vardýr ama onlarla iþitemezler. Onlar hayvanlar gibidir, hatta daha da aþaðýdýrlar. Ýþte asýl gafiller onlardýr."(Araf,179)

Zihin dünyamýzda birçok bilgi var. Bunlarý kulaðýmýz, gözümüz, gönlümüz vasýtasýyla öðreniyoruz. Bu edindiðimiz bilgiler, ayný bilgiler olsa bile herkes ayný þekilde düþünmüyor ve ayný þeye inanmýyor. Geçenlerde okuduðum bir cümlede þöyle diyor: "Duygularýn ve matematiðin kaynaðý evrendir." Evreni yaratan, ona malik olan da Allah deðil midir? Biz inanýyoruz ki alemde ne varsa hepsinin kaynaðý Allah'týr. Duygulara ve matematiðe malik olan da Allah'týr.  Batýl düþünceye sahip bir kimse, zihindeki verileri akletmeden, tefekkür etmeden düþünerek kainatýn rastlantýsal bir þekilde oluþtuðunu iddia ederken; Hak düþünceye sahip bir kimse ise araþtýrarak ve aklederek bu kadar muazzam ve muntazam bir alemi yaratan kudretli bir varlýðýn olmasý gerektiðine inanýyor.

Kur'an-ý Kerim'de birçok ayette insanlar için "onlarýn çoðu akletmez" ifadesi geçiyor. Akýl insana hakký batýldan ayýrmasý için verildiyse insanlar niçin akletmiyor? O zaman bu gibi ayetlerin, insanlarýn aklederek ve tefekkür ederek yaratan ve var eden kudretin Allah olduðuna inanmaya yanaþmamalarýndan dolayý zikredildiðini anlýyoruz.

Rabbimiz bizleri hayatýn ve ölümün niçin yaratýldýðýný akledip tefekkür eden ve Allah'a hakkýyla inanan kullarýndan eylesin. Amin.