MEHMET SÜRMELÝ

ÝLGÝLENENLER ÝÇÝN METODÝK BÝR HATIRLATMA

• admin
• 21 Temmuz 2025
• Yazar
• 18877 Görüntüleme

ÝLGÝLENENLER ÝÇÝN METODÝK BÝR HATIRLATMA

Bazý kimseler usul/metodoloji konularýna vakýf olamadýklarýndan ve kaynaklara inemediklerinden dolayý herhangi bir ayetin bir kýsmýyla ictihad etmeyi þiddetle eleþtiriye tabi tutmuþlardýr. Ýslâmî ilimlerde derinleþen kimseler böyle bir uygulama yapýyorlarsa, bunu bir metot dâhilinde yapýyorlar demektir. Bu uygulamanýn Hz. Peygamber’de ve sahabede de örnekleri bir hayli çoktur. Ayetin bir kýsmýný alýp herhangi bir konuda delil getirebilmemiz; daha doðrusu uygulamanýn meþru olmasý için þu þartlara harfiyen uyulmasý gerekir:

a. Yapýlan uygulama ayet, sure ve Kur’an bütünlüðü çerçevesinde olmalýdýr. Kur’an’ýn baþka ayetlerindeki hükümlerle çatýþmamalýdýr.

b. Sahih hadisler ve nebevi uygulamaya ters düþmemelidir.

c. Makasidu’þ-Þeria’ya aykýrý olmamalýdýr.

d. Asla haramý helal yapmamalýdýr.

e. Helali haram yapmamalýdýr.

f. Ýslâmî ilimlerin usulüne vakýf ilim ehli kimseler bir yöntem dahilinde yapmalýdýr.

g. Ön kabullü bir yaklaþýmla fasit bir düþünceyi veya ideolojiyi haklý çýkarmaya matuf olmamalýdýr.

h. Hz. Peygamber’in sünnetinde böyle bir þeyin yapýlacaðýna dair örnekler olmalýdýr

“Namaza yaklaþmayýn” mantýðýyla ayetlerden deliller getirmek ise ön kabullü, metotsuz, helali haram yapma ve Resulullah’tan örneksiz olmasý nedeniyle doðru deðildir. Konuyla ilgili Hz. Peygamber’den (s.a.v.), yerinde örnekler sadýr olmuþtur. Bir defasýnda Resulullah (s.a.v.), boþanmayla ilgili uzun bir ayet olan Talak Suresi’nin ikinci ayetinin sonundaki yarým satýrlýk bölümünü okumuþtur: “وَمَنْ يَتَّقِ اللّٰهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًاۙ” “Kim Allah’a karþý takvalý olursa Allah Teâlâ ona (her türlü sýkýntýdan) çýkýþ yolunu gösterir.”[1] Bu bölümü okuduktan sonra Hz. Muhammed (s.a.v.), “Ey Ebu Zer! Ýnsanlarýn tamamý bu ayete gereði gibi sarýlsalardý, bu ayet hepsine yeterdi.”[2]buyurmuþtur. Yukarýdaki saymýþ olduðumuz þartlarla, Hz. Peygamber’in kullaným biçiminin bir ilgisi yoktur. Dolayýsýyla birinin kalkýp “bu ayet talakla ilgilidir, baðlamýndan koparýlmýþtýr, takva hususunda delil olarak kullanýlmaz” deme hakký olamaz. Çünkü bu uygulama belirli bir yöntem dâhilinde ve Ýslâm’ýn ruhuna uygun olarak yapýlmýþtýr. Kur’an ve þeriatýn gönderiliþ maksadýndan ayrýlmadan yapýlan örnek bir uygulamadýr.

Hz. Peygamber’in sünnetinin baðlayýcý ve teþride delil oluþu ile ilgili þu ayete sýk sýk baþvuran usul bilginleri olmuþtur: “وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانتَهُوا”  “Resul size neyi verdiyse alýn ve size neyi yasakladýysa onu da býrakýn.”[3] Ayetle ilgili itiraz yapanlar; “Bu ayet, fey ve ganimetle” ilgilidir. “Gazilere, Hz. Peygamber’in kendilerine verdiði ganimetleri almalarýný tavsiye ediyor. Baðlamýndan kopararak, sünnetin delil olmasý hususunda bu ayeti kullanmak yanlýþtýr,” diyorlar. Hâlbuki Hz. Peygamber, Araplarýn içki koyduðu kaplardan bahsetmiþ ve bunlar daha sonra sýzdýrma yaptýðý için Müslümanlara, önceden kullanýlan bu kaplarý kullanmamalarýný söylemiþtir. Hemen akabinde de “Resul size neyi verdiyse alýn ve neyi yasakladýysa ondan da kaçýnýn” ayetini okumuþtur.[4] Uzun bir ayetten spot bir cümle almýþtýr. Ýlahi denetim altýnda Peygamber’in de teþri hakkýnýn olduðuna ayetten delil getirmiþtir. Hz. Peygamber, böyle bir uygulama yaptýðýna göre ve Abdullah b. Mesud gibi müctehid sahabiler de ayný usule zaman zaman baþvurduklarýndan dolayý,[5] tefsirde yöntem olarak belli þartlar dâhilinde baþvurmanýn hiçbir sakýncasý yoktur. Yeter ki yukardaki saymýþ olduðumuz þartlardan birisiyle çatýþmasýn.

[1] Talak 65/2
[2] Ahmed, Müsned, c.V, s.179.
[3] Haþr 59/7.
[4] Nesai, Eþribe, 51, h. no: 36, c.VIII, s.307.
[5] Abdullah b. Mesud ve Amr b. As’ýn uygulamalarý için bak: Abdurrezzak, Musannef, Salat, c.III, s.145; Ahmed, Müsned, c.I, s.415; Ebu Davud, 27, Tereccül, 1, 5, h. no: 4169, c.IV, s.397-9; Ebu Davud, 1, Taharet, 126, h. no: 334, c.I, s.238.

MEHMET SÜRMELÝ